Keurtekens in Nederland en België: gehalte, meesterteken en jaarletter

De vier tekens in één oogopslag

• Gehalteteken – hoeveel duizendsten edelmetaal erin zit, bijvoorbeeld 925 of 585, vaak in een vast figuur.
• Verantwoordelijkheidsteken of meesterteken – wie het maakte of invoerde. Meestal letters met een symbool in een kadertje.
• Kantoorteken – welk keurkantoor het voorwerp keurde.
• Jaarletter – in welk jaar het gekeurd werd.

Nederland vandaag: wat verplicht is

Onder de Waarborgwet zijn in Nederland twee tekens verplicht: het gehalteteken en het verantwoordelijkheidsteken. Op grote voorwerpen komen daar het kantoorteken en de jaarletter bij. Lichte stukken zijn vrijgesteld: platina onder 0,5 gram, goud onder 1 gram en zilver onder 8 gram hoeven geen gehalteteken te dragen.

Er zijn twee waarborginstellingen: WaarborgHolland in Gouda en Edelmetaal Waarborg Nederland in Joure. Elk heeft een eigen kantoorteken. Toezicht houdt de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur. Daarnaast is het internationale conventieteken (CCM), een weegschaaltje met het gehalte, in Nederland geldig.

Gehaltetekens op Nederlands goud

De wettelijke goudgehaltes zijn 916 (22 karaat), 833 (20 karaat), 750 (18 karaat) en 585 (14 karaat). Het getal staat in een vast figuur dat per gehalte verschilt. Het bekendste: 585 in een eikenblad, het gangbare teken op 14-karaats sieraden. Op groot nieuw werk in 750 of 833 hoort er een leeuwtje bij.

Wordt een gebruikt voorwerp opnieuw gekeurd, dan staat het getal in een eigen, rechthoekig kader. Lager dan 585 bestaat in Nederland niet als wettelijk gehalte: 375 en 333 krijgen hier geen keurteken. Zie 333 en 375 goud.

Gehaltetekens op Nederlands zilver

Bij zilver zijn er twee tijdperken, met 1953 als scheidslijn.

• 1814–1953, eerste gehalte – een leeuw met het cijfer 1: minstens 934 duizendsten. Daar komt de zoekvraag naar zilver 934 vandaan.
• 1814–1953, tweede gehalte – een leeuw met het cijfer 2: 833 duizendsten.
• Sinds 1953, groot werk, 925 – een staande leeuw in een schild met een Romeinse I.
• Sinds 1953, groot werk, 835 – een lopende leeuw in een zeshoek met een Romeinse II.
• Groot werk, 800 – een leeuw met een Romeinse III.
• Klein werk – een zwaardje met 925 of 835 erin; voor 800 een Z met 800. Ook vóór 1953 droeg klein zilver al een zwaardje.

De jaarletter: zo dateert u een stuk

Nederland slaat sinds 1814 jaarletters op groot zilver. De letters lopen in cycli van 25 jaar, en elke cyclus heeft een eigen lettertype en kader. De letter alleen zegt dus weinig; letter, lettertype en kader samen wijzen één jaar aan.

De huidige cyclus begon in 2010 met de A en eindigt in 2034 met de Z. Zo staat de P voor 2025 en de Q voor 2026. Voor oudere cycli zijn tabellen te vinden bij de waarborginstellingen en in naslagwerken over Nederlands zilver.

Meesterteken en kantoorteken

Het verantwoordelijkheidsteken hoort bij de maker of importeur en staat geregistreerd bij de waarborginstelling. Vroeger heette het meesterteken: meestal de initialen van de zilversmid met een symbool. Wie een meesterteken wil opzoeken, gebruikt de registers en naslagwerken over Nederlandse zilvermerken; bij een bekende zilversmid kan een stuk als object meer waard zijn dan als materiaal.

Het kantoorteken liet zien waar gekeurd was. Op ouder Nederlands groot zilver is dat een Minervakop met een letter in de helm, die naar het keurkantoor verwijst. Vandaag voeren WaarborgHolland en Edelmetaal Waarborg Nederland elk een eigen teken.

Belgische keurtekens

België kende tot 1869 een verplichte rijkskeur; van 1815 tot 1830 golden dezelfde tekens als in Nederland. Sinds 1869 is de officiële keuring vrijwillig. Daardoor draagt veel Belgisch werk minder tekens dan Nederlands.

• 1869–1942 – vrijwillige keur van zilver in 900 en 800.
• 1942–1990 – vrijwillig; op zilver vaak een A met het gehalte in een ovaal, zoals A900 of A800.
• Sinds de wet van 11 augustus 1987 – de fabrikant moet zelf twee stempels slaan: een verantwoordelijkheidsteken en het gehalte in duizendsten, voorafgegaan door au (goud, kleine letters), AG (zilver, hoofdletters) of PT (platina). Bijvoorbeeld au 750 of AG 925.
• Wettelijke gehaltes – goud 833, 750 en 585; zilver 925 en 835; platina 950.

Buitenlandse tekens die u hier vaak tegenkomt

Een keurteken bevestigt het gehalte, maar wij meten het bij de taxatie altijd zelf na. Hoe u het gehaltegetal in sieraden leest, staat in stempels herkennen in sieraden; voor bestek in de gids zilveren bestek.

• Minervakop (Frankrijk) – Frans zilver sinds 1838; een 1 in het kader is 950, een 2 is 800. Veel voorkomend op Belgisch en Frans tafelzilver.
• Adelaarskop (Frankrijk) – Frans 18-karaats goud.
• Halve maan en kroon (Duitsland) – Duits zilver, meestal met 800.
• Weegschaaltje met getal (CCM) – het internationale conventieteken, met het gehalte erin.